«Ο σκύλος σας έχει χαλαρή επιγονατίδα». Αυτή είναι μια φράση που ακούν συχνά οι ιδιοκτήτες μικρόσωμων σκύλων, όπως Maltese, Poodle, Chihuahua και Yorkshire Terrier.
Τι σημαίνει όμως αυτό στην πράξη; Χρειάζεται πάντα χειρουργείο ή μπορεί ένας σκύλος να ζήσει φυσιολογικά με εξάρθρωση επιγονατίδας;
Η εξάρθρωση επιγονατίδας στον σκύλο (patellar luxation) συμβαίνει όταν η επιγονατίδα μετακινείται από τη φυσιολογική της θέση στο γόνατο. Η κατάσταση ταξινομείται σε 4 βαθμούς (Grades I–IV), από την ήπια αστάθεια έως τη μόνιμη εξάρθρωση που μπορεί να συνοδεύεται από σημαντικές ανατομικές αλλοιώσεις.
Ο βαθμός της πάθησης είναι σημαντικό κριτήριο, αλλά δεν αποτελεί το μοναδικό για την επιλογή θεραπείας. Ο κτηνίατρος αξιολογεί επίσης αν ο σκύλος πονά, αν χωλαίνει, πόσο επηρεάζεται η καθημερινή του κίνηση, την ηλικία του και τις ανατομικές αλλαγές που υπάρχουν στο γόνατο.
Ας δούμε τι ακριβώς είναι η εξάρθρωση επιγονατίδας, πώς διαφέρουν οι 4 βαθμοί και σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί χειρουργική αντιμετώπιση.
Τι είναι η επιγονατίδα και πώς εξαρθρώνεται;
Η επιγονατίδα (patella) είναι ένα μικρό οστό που βρίσκεται στο μπροστινό μέρος του γόνατος. Κατά την κίνηση του ποδιού ολισθαίνει μέσα σε μια φυσιολογική αύλακα του μηριαίου οστού, η οποία ονομάζεται μηριαία τροχιλία (trochlear groove).
Μπορούμε να τη φανταστούμε ως ένα μικρό οστό που πρέπει να κινείται μέσα σε ένα συγκεκριμένο σημείο κάθε φορά που ο σκύλος λυγίζει και τεντώνει το γόνατό του.
Στην εξάρθρωση επιγονατίδας, η επιγονατίδα βγαίνει από αυτή τη φυσιολογική διαδρομή και μπορεί να μετακινηθεί:
- προς την εσωτερική πλευρά του γόνατος (medial patellar luxation), που είναι συχνότερη ιδιαίτερα στους μικρόσωμους σκύλους
- ή προς την εξωτερική πλευρά (lateral patellar luxation).
Σε αρκετούς σκύλους υπάρχει ανατομική προδιάθεση και το πρόβλημα εμφανίζεται ήδη σε νεαρή ηλικία. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να διαπιστωθεί αργότερα, όταν αρχίσουν να εμφανίζονται τα πρώτα συμπτώματα.
Ποιες ράτσες εμφανίζουν συχνότερα εξάρθρωση επιγονατίδας;
Η εξάρθρωση επιγονατίδας μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε σκύλο, όμως παρατηρείται συχνότερα σε μικρόσωμες φυλές, όπως:
- Maltese
- Chihuahua
- Toy και Miniature Poodle
- Yorkshire Terrier
- Pomeranian
- Shih Tzu
Μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε μεσαίου μεγέθους φυλές, όπως Cocker Spaniel και Miniature Schnauzer, αλλά και σε μεγαλόσωμους σκύλους. Στις μεγαλύτερες φυλές μπορεί να συναντηθεί και η πλάγια εξάρθρωση της επιγονατίδας.
Η προδιάθεση σχετίζεται συχνά με την ανατομία και την ευθυγράμμιση του μηχανισμού έκτασης του γόνατος. Αυτό σημαίνει ότι τα οστά, οι μύες και οι τένοντες που πρέπει να συνεργάζονται ώστε η επιγονατίδα να κινείται στη σωστή κατεύθυνση δεν βρίσκονται πάντα σε ιδανική ευθυγράμμιση.
Εξάρθρωση επιγονατίδας: Τι σημαίνουν τα 4 Grades;
Η εξάρθρωση επιγονατίδας ταξινομείται συνήθως σε τέσσερις βαθμούς, από Grade I έως Grade IV. Όσο αυξάνεται ο βαθμός, τόσο πιο σταθερά βρίσκεται η επιγονατίδα εκτός της φυσιολογικής της θέσης και τόσο πιθανότερο είναι να υπάρχουν ανατομικές αλλοιώσεις.
Grade I: Η επιγονατίδα βγαίνει αλλά επιστρέφει μόνη της
Στο Grade I, η επιγονατίδα βρίσκεται φυσιολογικά στη θέση της. Κατά την κλινική εξέταση ο κτηνίατρος μπορεί να την μετακινήσει εκτός της αύλακας, αλλά όταν σταματήσει να ασκεί πίεση, επιστρέφει στη φυσιολογική της θέση.
Πολλοί σκύλοι με Grade I παρουσιάζουν ελάχιστα ή και καθόλου συμπτώματα και η κατάσταση μπορεί μάλιστα να ανακαλυφθεί τυχαία σε έναν ορθοπεδικό έλεγχο.
Σε αυτή την περίπτωση, εφόσον δεν υπάρχει πόνος ή λειτουργικό πρόβλημα, μπορεί να επιλεγεί παρακολούθηση αντί για χειρουργική αντιμετώπιση.
Grade II: Η επιγονατίδα βγαίνει συχνότερα από τη θέση της
Στο Grade II, η επιγονατίδα μπορεί να μετακινείται εκτός της φυσιολογικής της θέσης κατά την κίνηση και να παραμένει εκεί προσωρινά πριν επιστρέψει.
Αν συμβαίνει αυτό, εμφανίζεται συχνά ένα πολύ χαρακτηριστικό σύμπτωμα, όπου ο σκύλος περπατά ή τρέχει κανονικά και ξαφνικά σηκώνει το πίσω πόδι για λίγα βήματα, σαν να κάνει ένα μικρό πηδηματάκι, και στη συνέχεια συνεχίζει φυσιολογικά. Πρόκειται για την κατάσταση που περιγράφεται ως skip gait.
Πρόκειται για το σημείο στο οποίο η απόφαση δεν μπορεί να βασιστεί μόνο στον βαθμό ως κριτήριο, αλλά απαιτείται να λαμβάνονται υπόψη και τυχόν συμπτώματα. Ένας σκύλος με σπάνια και ήπια συμπτώματα δεν χρειάζεται, προφανώς, την ίδια αντιμετώπιση με έναν άλλο που κουτσαίνει συχνά, πονά ή περιορίζει τη δραστηριότητά του.
Grade III: Η επιγονατίδα βρίσκεται συνήθως εκτός θέσης
Στο Grade III, η επιγονατίδα βρίσκεται τις περισσότερες φορές έξω από τη φυσιολογική της αύλακα. Μπορεί να επανέλθει χειροκίνητα, αλλά έχει την τάση να εξαρθρώνεται ξανά.
Σε αυτό το στάδιο μπορεί να υπάρχουν πιο εμφανείς αλλαγές στη βάδιση και στην ευθυγράμμιση του άκρου, οπότε η χειρουργική αντιμετώπιση είναι κάτι που εξετάζεται συχνότερα, καθώς ο στόχος δεν είναι μόνο να περιοριστεί η χωλότητα αλλά να αποκατασταθεί όσο είναι δυνατόν η σωστή μηχανική λειτουργία του γόνατος.
Grade IV: Μόνιμη εξάρθρωση της επιγονατίδας
Το Grade IV είναι η σοβαρότερη μορφή εξάρθρωσης. Η επιγονατίδα βρίσκεται μόνιμα εκτός της φυσιολογικής της θέσης και δεν επανέρχεται εύκολα στη μηριαία τροχιλία. Μπορεί παράλληλα να υπάρχουν σημαντικές παραμορφώσεις του μηριαίου ή της κνήμης και αλλαγές στην ευθυγράμμιση του άκρου.
Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται λεπτομερής ορθοπεδική και απεικονιστική αξιολόγηση, ώστε να προσδιοριστεί η έκταση του προβλήματος και να σχεδιαστεί η κατάλληλη αντιμετώπιση.
Πώς θα καταλάβω ότι ο σκύλος έχει εξάρθρωση επιγονατίδας; Τα 5 κυριότερα συμπτώματα
Δεν εμφανίζουν όλοι οι σκύλοι τα ίδια συμπτώματα.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια είναι το περιστασιακό σήκωμα του πίσω ποδιού κατά το περπάτημα ή το τρέξιμο. Ο σκύλος μπορεί να κάνει μερικά βήματα στα τρία πόδια και στη συνέχεια να πατήσει ξανά φυσιολογικά.
Άλλα πιθανά σημάδια είναι:
- η επαναλαμβανόμενη χωλότητα
- η δυσκολία στο τρέξιμο ή στα άλματα
- η απροθυμία για ορισμένες δραστηριότητες
- η εμφανής αλλαγή στον τρόπο βάδισης.
Σημαντικό είναι ότι η απουσία έντονης χωλότητας δεν αρκεί από μόνη της για να προσδιορίσει τη βαρύτητα του προβλήματος. Η κλινική εξέταση είναι αυτή που επιτρέπει στον κτηνίατρο να αξιολογήσει τη σταθερότητα της επιγονατίδας και συνολικά το γόνατο.
Πώς γίνεται η διάγνωση της εξάρθρωσης;
Η διάγνωση ξεκινά με ορθοπεδική κλινική εξέταση. Ο κτηνίατρος ψηλαφεί το γόνατο και ελέγχει αν η επιγονατίδα μπορεί να μετακινηθεί προς τα μέσα ή προς τα έξω, αν επιστρέφει στη θέση της και πόσο σταθερή παραμένει μέσα στη μηριαία τροχιλία.
Παράλληλα αξιολογείται συνολικά η άρθρωση του γόνατος. Αυτό είναι σημαντικό γιατί η χωλότητα ενός σκύλου δεν οφείλεται απαραίτητα μόνο στην επιγονατίδα και μπορεί να συνυπάρχουν άλλα ορθοπεδικά προβλήματα.
Διαβάστε εδώ τις 8 αιτίες για τις οποίες χωλαίνει ο σκύλος.
Επόμενο στάδιο είναι η ακτινογραφική απεικόνιση του άκρου. Οι ακτινογραφίες βοηθούν στην εκτίμηση της ανατομίας του γόνατος και του άκρου και μπορούν να αναδείξουν οστικές αλλοιώσεις, αλλαγές στην ευθυγράμμιση ή σημεία εκφυλιστικής αρθροπάθειας.
Σε πιο σύνθετα περιστατικά μπορεί να απαιτηθεί αναλυτικότερος απεικονιστικός και ορθοπεδικός έλεγχος για τον σχεδιασμό της επέμβασης.
Ο στόχος είναι να καταλάβουμε πόσο επηρεάζει το συγκεκριμένο πρόβλημα τη λειτουργία του γόνατος και ποια αντιμετώπιση είναι κατάλληλη για τον συγκεκριμένο σκύλο, ώστε να σχεδιάσουμε τα επόμενα βήματα.
Πότε χρειάζεται χειρουργείο η εξάρθρωση επιγονατίδας;
Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε ότι δεν χρειάζεται κάθε σκύλος με εξάρθρωση επιγονατίδας χειρουργείο.
Η απόφαση εξαρτάται από τον βαθμό της εξάρθρωσης, αλλά και από τα συμπτώματα, τον πόνο, τη συχνότητα της χωλότητας, τις ανατομικές αλλοιώσεις και τη συνολική λειτουργικότητα του άκρου.
Μια εξάρθρωση Grade I χωρίς συμπτώματα, για παράδειγμα, μπορεί να παρακολουθείται κλινικά. Αντίθετα, ένας σκύλος με Grade II που παρουσιάζει συχνά επεισόδια χωλότητας ή πόνο χρειάζεται, προφανώς, διαφορετική αντιμετώπιση.
Στα Grade III και IV, όπου η επιγονατίδα βρίσκεται σταθερά ή σχεδόν σταθερά εκτός της φυσιολογικής της θέσης, η χειρουργική αντιμετώπιση είναι ένα πιθανότερο σενάριο.
Η θεραπευτική απόφαση πρέπει, επομένως, να λαμβάνεται πάντα μετά από ορθοπεδική αξιολόγηση του συγκεκριμένου περιστατικού.
Πώς γίνεται το χειρουργείο για την εξάρθρωση επιγονατίδας;
Το χειρουργείο δεν είναι ίδιο σε όλους τους σκύλους. Ανάλογα με την ανατομία του γόνατος και τη βαρύτητα της εξάρθρωσης, ο ορθοπεδικός κτηνίατρος μπορεί να χρησιμοποιήσει μία ή συνδυασμό περισσότερων χειρουργικών τεχνικών.
Ορισμένες συχνές τεχνικές που χρησιμοποιούνται είναι:
- Trochleoplasty: Έχει στόχο να διαμορφώσει κατάλληλα τη μηριαία τροχιλία, δηλαδή την αύλακα μέσα στην οποία πρέπει να κινείται η επιγονατίδα.
- Tibial Tuberosity Transposition: Σε ορισμένα περιστατικά χρειάζεται να διορθωθεί η ευθυγράμμιση του μηχανισμού που κινεί την επιγονατίδα. Με τη μετατόπιση του κνημιαίου κυρτώματος, το σημείο πρόσφυσης του επιγονατιδικού τένοντα στην κνήμη μετακινείται ώστε η δύναμη που ασκείται στην επιγονατίδα να κατευθύνεται πιο σωστά.
- Τεχνικές στους μαλακούς ιστούς: Μπορούν επίσης να πραγματοποιηθούν παρεμβάσεις στους μαλακούς ιστούς γύρω από το γόνατο, ώστε να εξισορροπηθούν οι δυνάμεις που τραβούν την επιγονατίδα προς τη λανθασμένη κατεύθυνση.
Στην πράξη, βέβαια, όπως διαπιστώνουμε συνέχεια στη Your Vet Clinic, τα περισσότερα περιστατικά απαιτούν συνδυασμό τεχνικών, με την επιλογή να εξαρτάται από το τι ακριβώς προκαλεί την αστάθεια και από τις ανατομικές αλλοιώσεις που έχει ο συγκεκριμένος σκύλος.
Τι γίνεται αν υπάρχει εξάρθρωση και στα δύο πόδια;
Η εξάρθρωση επιγονατίδας μπορεί να είναι αμφοτερόπλευρη, δηλαδή να αφορά και τα δύο πίσω άκρα.
Το αν οι δύο πλευρές θα αντιμετωπιστούν ταυτόχρονα ή σε διαφορετικό χρόνο εξαρτάται από τη βαρύτητα κάθε γόνατος, την ηλικία και τη γενική κατάσταση του σκύλου, τη χειρουργική τεχνική που απαιτείται και τις απαιτήσεις της μετεγχειρητικής αποκατάστασης.
Πόσο διαρκεί η ανάρρωση μετά το χειρουργείο;
Η αποκατάσταση μετά από χειρουργική διόρθωση της εξάρθρωσης επιγονατίδας απαιτεί ελεγχόμενη δραστηριότητα και σταδιακή επάνοδο στην κίνηση.
Οι πρώτες εβδομάδες είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τη μετέπειτα πορεία του ζώου. Ο σκύλος χρειάζεται περιορισμό στο τρέξιμο, στα άλματα και στις απότομες κινήσεις, ενώ η άσκηση επανέρχεται προοδευτικά σύμφωνα με τις οδηγίες του κτηνιάτρου.
Ένα συνηθισμένο αρχικό διάστημα αποκατάστασης είναι περίπου 6–8 εβδομάδες, αλλά ο συνολικός χρόνος εξαρτάται από την επέμβαση, το grade, την ηλικία, τη φυσική κατάσταση και την πορεία επούλωσης.
Μπορεί να ξαναβγεί η επιγονατίδα μετά το χειρουργείο;
Η επανεξάρθρωση (reluxation) αποτελεί πιθανή επιπλοκή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα συμβεί σε κάθε χειρουργημένο σκύλο.
Η πρόγνωση επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η βαρύτητα της αρχικής πάθησης, οι υπάρχουσες οστικές παραμορφώσεις, η τεχνική που απαιτήθηκε και η σωστή μετεγχειρητική αποκατάσταση.
Στόχος της χειρουργικής αντιμετώπισης είναι να βελτιωθεί η ευθυγράμμιση και η σταθερότητα του μηχανισμού της επιγονατίδας, ώστε να αποκατασταθεί όσο είναι δυνατόν η φυσιολογική λειτουργία του γόνατος.
Παράλληλα, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι σε ένα γόνατο που έχει υποστεί χρόνια μηχανική επιβάρυνση μπορεί ήδη να έχουν αρχίσει εκφυλιστικές αλλοιώσεις. Για αυτό η μακροχρόνια παρακολούθηση παραμένει σημαντική.
Πότε ΔΕΝ χρειάζεται χειρουργείο;
Ένας σκύλος με ήπια εξάρθρωση και χωρίς κλινικά συμπτώματα δεν οδηγείται αυτομάτως στο χειρουργείο.
Σε επιλεγμένα περιστατικά μπορεί να συστηθεί παρακολούθηση, διατήρηση κατάλληλου σωματικού βάρους και ελεγχόμενη άσκηση ή πρόγραμμα ενδυνάμωσης σύμφωνα με τις οδηγίες του κτηνιάτρου.
Η διατήρηση φυσιολογικού βάρους είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς τα επιπλέον κιλά αυξάνουν το μηχανικό φορτίο στις αρθρώσεις.
Η συντηρητική διαχείριση, ωστόσο, δεν αλλάζει την υποκείμενη ανατομία του γόνατος. Γι’ αυτό απαιτείται επανεκτίμηση όταν εμφανιστεί πόνος, όταν η χωλότητα γίνεται συχνότερη ή όταν αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο κινείται ο σκύλος.
Πότε απαιτείται άμεση κτηνιατρική εξέταση;
Η περιστασιακή χαρακτηριστική χωλότητα ενός σκύλου με γνωστή εξάρθρωση επιγονατίδας δεν σημαίνει απαραίτητα επείγον περιστατικό.
Χρειάζεται όμως άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση όταν ο σκύλος:
- ξαφνικά δεν μπορεί να στηριχθεί καθόλου στο πόδι
- παρουσιάζει έντονο ή επίμονο πόνο
- έχει εμφανές πρήξιμο στο γόνατο
- παρουσιάζει απότομη επιδείνωση της χωλότητας
- τραυματίστηκε και έκτοτε δεν χρησιμοποιεί φυσιολογικά το άκρο.
Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι η αιτία είναι η ήδη γνωστή χαλαρή επιγονατίδα. Ένας σκύλος μπορεί να παρουσιάσει ταυτόχρονα διαφορετικό ορθοπεδικό τραυματισμό και να χρειάζεται εξέταση.
Συχνές ερωτήσεις
Το Poodle μου έχει εξάρθρωση Grade II. Χρειάζεται χειρουργείο;
Όχι απαραίτητα μόνο και μόνο επειδή χαρακτηρίστηκε Grade II. Η απόφαση εξαρτάται από το πόσο συχνά εξαρθρώνεται η επιγονατίδα, αν υπάρχει πόνος ή χωλότητα, τις ανατομικές αλλοιώσεις και τη συνολική λειτουργία του γόνατος. Χρειάζεται ορθοπεδική αξιολόγηση για να αποφασιστεί η κατάλληλη αντιμετώπιση.
Μπορεί ένας σκύλος να ζήσει με εξάρθρωση επιγονατίδας χωρίς χειρουργείο;
Ναι, ορισμένοι σκύλοι με ήπια εξάρθρωση και χωρίς σημαντικά συμπτώματα μπορεί να παρακολουθούνται χωρίς χειρουργική επέμβαση. Αυτό δεν ισχύει για όλα τα grades ή για όλους τους σκύλους και απαιτείται περιοδική επανεκτίμηση.
Αν έχει πρόβλημα και στα δύο πόδια, γίνονται μαζί τα χειρουργεία;
Σε ορισμένα περιστατικά μπορεί να εξεταστεί η αντιμετώπιση και των δύο γονάτων, ενώ σε άλλα επιλέγεται διαφορετικός χρόνος για κάθε άκρο. Η απόφαση εξαρτάται από τη βαρύτητα, την τεχνική που απαιτείται και το πλάνο αποκατάστασης.
Η εξάρθρωση επιγονατίδας προκαλεί αρθρίτιδα;
Η χρόνια μη φυσιολογική κίνηση της επιγονατίδας μπορεί να συμβάλει με την πάροδο του χρόνου σε φθορά της άρθρωσης και εκφυλιστικές αλλοιώσεις. Ο βαθμός στον οποίο αυτό θα συμβεί διαφέρει από σκύλο σε σκύλο.
Ο σκύλος μου σηκώνει για λίγο το πίσω πόδι και μετά περπατά κανονικά. Είναι αυτό εξάρθρωση επιγονατίδας;
Αυτό το χαρακτηριστικό «skip» μπορεί να παρατηρείται στην εξάρθρωση επιγονατίδας, αλλά δεν αρκεί για διάγνωση. Υπάρχουν και άλλες αιτίες χωλότητας, επομένως χρειάζεται κλινική εξέταση.
Αν ο σκύλος έχει και εξάρθρωση επιγονατίδας και δυσπλασία ισχίου, ποιο αντιμετωπίζεται πρώτο;
Δεν υπάρχει μία απάντηση για όλα τα περιστατικά. Ο κτηνίατρος πρέπει να προσδιορίσει ποιο πρόβλημα προκαλεί τα σημαντικότερα συμπτώματα, να αξιολογήσει τη βαρύτητα των δύο παθήσεων και να σχεδιάσει τη σειρά αντιμετώπισης ανάλογα με τη συνολική ορθοπεδική εικόνα.
Εξειδικευμένη ορθοπεδική αξιολόγηση στη yourVET Clinic.
Χάρη στην εξειδίκευση και την πολυετή μας εμπειρία στα ορθοπεδικά χειρουργεία σκύλων στη yourVET Κλινική Μικρών Ζώων αξιολογούμε συστηματικά ορθοπεδικά περιστατικά σκύλων με στόχο την ακριβή διάγνωση και τον εξατομικευμένο σχεδιασμό της αντιμετώπισης.
Αν ο σκύλος σας έχει διαγνωστεί με εξάρθρωση επιγονατίδας, παρουσιάζει επαναλαμβανόμενη χωλότητα ή σας έχει προταθεί χειρουργική αντιμετώπιση, μπορείτε να ζητήσετε εξειδικευμένη ορθοπεδική αξιολόγηση και να ενημερωθείτε για τις διαθέσιμες επιλογές.
Κλείστε ραντεβού για εξέταση επιγονατίδας.
Ο Δημήτρης Κουτσογιώργος είναι κτηνίατρος χειρουργός μικρών ζώων και ιδρυτής της yourVET Κλινικής Μικρών Ζώων. Είναι κάτοχος του GPCert(SAS) στη Χειρουργική Μικρών Ζώων και συνεχίζει προχωρημένη μετεκπαίδευση στην ορθοπεδική χειρουργική και νευροχειρουργική. Η κλινική του δραστηριότητα επικεντρώνεται σε σύνθετα χειρουργικά και ορθοπεδικά περιστατικά, στη νευροχειρουργική και στην ολική αρθροπλαστική ισχίου, καθώς και στην αξιολόγηση περιστατικών παραπομπής και δεύτερης γνώμης. [Δείτε το πλήρες βιογραφικό του Δημήτρη Κουτσογιώργου]
